Đến ngày 20 tháng 11, nhiều góc phố nhỏ của Hà Nội vẫn đỏ màu hoa. Trong nhà các thầy cô giáo hoa càng tươi thắm, nhiều khi không đủ bình hoa nên phải cắm vào cốc thủy tinh. Học trò đến với thầy cô không có gì khác, chỉ bó hoa nhỏ vô tư và giản dị, với màu đỏ ấm áp tấm lòng và trong trẻo nghĩa thầy trò.
Cái tên gọi vui, ngộ nghĩnh và dễ thương ấy có từ lâu rồi, có lẽ từ thời đất nước còn bom đạn và khó khăn trăm bề. Thời ấy, thậm chí ở Hà Nội, nơi được xem là chơi hoa sành điệu, cũng không có nhiều hoa. Cuộc sống với nhiều lo toan khác lớn hơn, chiếm thời gian và tâm sức hơn thú thưởng ngoạn "hoa lá".

Ấy vậy, vẫn có những dịp trọng đại, những dịp không thể thiếu hoa đối với xã hội hay trong cuộc đời mỗi người. Ngày 20 tháng 11, ngày Nhà giáo Việt Nam - trước đây có tên gọi là "Ngày Quốc tế Hiến chương Nhà giáo" - là một trong số ít ngày như thế. Ngày Nhà giáo không chỉ dành cho các nhà giáo, mà gần như của mọi nhà, của mọi người.

Đến bây giờ, những ngày 20 tháng 11 của thời xưa ấy, với những nét đẹp rất riêng, còn lưu lại trong tâm trí nhiều người như những kỷ niệm sâu đậm của một thời đã xa. Họ vẫn còn nhớ hình ảnh từng nhóm học trò, tay trong tay, cuốc bộ hoặc chở nhau trên xe đạp, tìm đến nhà thầy cô, những người đang dạy và cả những người đã dạy mà họ quý trọng và lưu nhớ. Tíu tít tiếng cười hồn nhiên, họ chăm chút, nâng niu những bông hoa tươi tắn, giản dị trên tay. Thời đó, có được những bông hồng là quý lắm, dù chỉ là những đóa hồng nhỏ nhắn, không nhiều sắc màu và chủng loại như hồng Hà Lan, hồng Thái Lan, hồng Đà Lạt .. bây giờ. Không có hoa hồng thì lại tìm kiếm những bông đồng tiền đỏ, được đồng tiền kép thì càng vui hơn.

Cuộc sống khó khăn, nhưng đến ngày 20 tháng 11, nhiều góc phố nhỏ của Hà Nội vẫn đỏ màu hoa. Trong nhà các thầy cô giáo hoa càng tươi thắm, nhiều khi không đủ bình hoa nên phải cắm vào cốc thủy tinh. Học trò đến với thầy cô không có gì khác, chỉ bó hoa nhỏ vô tư và giản dị, với màu đỏ ấm áp tấm lòng và trong trẻo nghĩa thầy trò. Vì vậy, nhiều người gọi đùa Ngày Hiến chương Nhà giáo bằng cái tên vui: Ngày Hiến ..."Hoa" Nhà giáo.

Tiếp đó, hẳn nhiều người cũng chưa quên những năm tháng, khi chiến tranh vừa kết thúc, chợ bán rất nhiều cam. Những trái cam vàng thật quý khi chưa xuất hiện lê "tây", táo "tây", dưa hấu đỏ Sài gòn, dưa bở Mỹ. Học trò, hay đúng hơn là phụ huynh của các em, muốn có chút quà mừng thầy cô giáo, cũng là để bồi dưỡng thầy cô, nên kèm theo hoa - hoặc thay cho hoa - là vài quả cam, nhiều lắm cũng chỉ một cân cam. Vậy là, như một trào lưu, phụ huynh nào cũng đem cam đi biếu; nhà thầy cô nào cũng nhiều cam, có khi dùng mãi không hết. Vậy nên lại có có một cái tên gọi mới cho ngày 20.11 là Ngày "Hiến... Cam" Nhà giáo! Tục lệ ấy cũng giống ở Huế năm xưa. Ngày Tết học sinh đến thăm thầy giáo với một túi hoa quả, nhưng không phải cam mà là vài chục quả măng cụt quê hương.

Những cái tên gọi vui, gọi đùa "hiến hoa" và "hiến cam" nghe ngộ ngộ ấy gợi lại một thời tưởng như xa lắm; khi còn bề bộn khó khăn, nhưng cái tâm giữa người với người, cái tình giữa thầy và trò còn sáng lắm. Cái thời cuộc sống giáo viên đạm bạc trong cảnh đạm bạc chung của hầu hết mọi người trong xã hội; phần lớn thầy cô giáo đều sống thanh thản với niềm tin vào tương lai, thầm lặng cống hiến, truyền tri thức và lẽ sống cho lớp trẻ với đầy nhiệt huyết.

Nhiều thầy cô giáo đã lăn lộn hàng chục năm trời, có khi suốt đời với học trò trên vùng núi cao Tây Bắc, Việt Bắc. Có không ít thầy cô trẻ rời bục giảng, lên đường vào chiến trường, trở thành những chiến sĩ cầm phấn, cầm bút, cả cầm súng nữa.

Những thế hệ giáo viên như thế nối tiếp nhau truyền ngọn lửa, truyền tri thức cho lớp trẻ để họ xứng đáng với thời đại của mình. Chính trong lớp trẻ ấy đã có nhiều anh hùng "tuổi 20”, nhiều tài năng nghệ thuật, tài năng khoa học, tài năng quản lý. Và thế hệ ấy đang làm chủ đất nước ngày nay.

Gần đây, cùng cơn lốc mở cửa, cơn lốc hội nhập, xã hội ta chịu sự biến động mạnh nhiều chiều, tốt có và xấu cũng có. Mối quan hệ thầy trò cũng biến đổi theo, với cách ứng xử cũng khác trước.

Dù vậy, trong cuộc sống vẫn có bao nhiêu thầy cô giáo, vẫn còn những nhà quản lý ngành, quản lý trường học giữ được cuộc sống bình dị, tận tụy với sứ mệnh cao cả đã chọn.

Trên nhiều miền đất nước đều có những tấm gương dâng hiến cho học trò khiếm khuyết bất hạnh, thầm lặng suốt đời dìu dắt con em ở vùng núi, vùng Tây nguyên xa xôi. Ngay giữa đô thành sống động vẫn có những gia đình con nối tiếp cha mở lớp dạy học miễn phí. Những con người này lặng lẽ - ngay trong thời hiện đại - noi gương những bậc thánh hiền.

Biết bao thầy cô khác sống giữa cuộc bươn chải mưu sinh của thời thị trường biết thức thời và biết vươn lên tạo cuộc sống chu tất cho bản thân và gia đình; nhưng điều đáng quý là họ vẫn hiểu nghề dạy học chân chính không phải là nghề để làm giàu bằng mọi giá, và họ biết đâu là giới hạn của nghề giáo.

Dĩ nhiên, với một xã hội đang chuyển mình, trong ngành giáo dục, trong hàng ngũ giáo viên còn tồn tại những mảng tối. Trong nhà trường, đây đó, có thể gặp những người không xứng đáng với sứ mệnh cao quý được giao phó. Có những cuộc thăm viếng thiếu nét đẹp sáng trong của hoa, của tấm lòng. Hậu quả của những mảng tối ấy là sự phai nhạt lòng tin của xã hội, và đau xót hơn khi người thầy mất sự quý trọng của học trò. Thậm chí, có người, có trường, dù có đủ danh vị và tiền bạc, có những lá chắn đẹp, nhưng đã đánh mất danh dự và lòng tin khi phải đứng trước sự phán xét công minh của dư luận và luật pháp.

Dù vậy, xã hội nói chung và thế hệ trẻ nói riêng phần lớn đủ tri thức, đủ sáng suốt để phân biệt bóng tối và ánh sáng, nhận biết thiểu số trong đa số. Trong ngày 20 tháng 11 này, giữa bề bộn đời thường, vẫn thấy những hình ảnh đẹp đẽ của truyền thống tôn sư trọng đạo. Những cuộc thăm hỏi thầy cô giáo đang dạy, và cả những thầy cô của ngày xưa. Không màu mè và toan tính, họ đến với nhau bằng hoa đẹp và tấm lòng hồn hậu. Những hình ảnh đó đang và sẽ ngày mỗi nhiều hơn, níu giữ niềm tin rằng cuộc đời vẫn còn nhiều mảnh sáng và sẽ sáng rực hơn, sẽ đẹp như một thời "Hiến hoa Nhà Giáo" vậy.

< Lùi		Tiếp theo >